İnsan ömrü boyu saysız-hesabsız suallar verir. Bəziləri cavab tapır, bəziləri isə zamanın dərinliklərində itib-batır. Lakin elə bir sual var ki, o, hər dövrdə, hər yaşda və hər şəraitdə insanın qarşısına çıxır: “Mən kiməm?” Bu sual sadəcə bir cümlə deyil – bu, insanın öz varlığı ilə üzləşməsi, daxilinə enməsi və həqiqəti axtarmasıdır.
İnsan bəzən birinin yanında dost olur. Sadiq, etibarlı, çətin gündə çiyin verən. Amma eyni insan başqa birinin qarşısında düşmənə çevrilə bilir. Bu ziddiyyət həyatın acı, lakin danılmaz həqiqətlərindən biridir. Çünki insan yalnız özündən ibarət deyil – o, cəmiyyətin, münasibətlərin, maraqların və duyğuların təsiri altında formalaşır.
Bəzən birinin yoxluğunda darıxdığı, həsrətini çəkdiyi bir insan olur. Eyni zamanda, başqa birinin isə görmək istəmədiyi, uzaq durmağa çalışdığı biri. Bu isə göstərir ki, insanın dəyəri hər kəs üçün eyni ölçüdə deyil. Kimin üçünsə sən bir ümid, bir işıqsan, kimin üçünsə isə sadəcə kölgə.
İnsan eyni zamanda həm qurandır, həm də dağıdan. Birinin gələcəyinə yol açan, ona ümid verən də ola bilər, başqa birinin arzularını puça çıxaran da. Hər bir söz, hər bir davranış bir taleyə təsir edə bilər. Bu baxımdan insanın məsuliyyəti təkcə öz həyatı ilə məhdudlaşmır – o, başqalarının həyatına da toxunur.
Həyat isə bir başlanğıc və bir son arasında uzanan qısa bir yol kimidir. İnsan bir müddət əvvəl doğulur və bir müddət sonra bu dünyadan köçür. Bu iki nöqtə arasında isə o, kim olduğunu sübut etməyə çalışır. Kimisi yaxşılıqla iz qoyur, kimisi isə unudulmaqla.
“Mən kiməm?” sualının cavabı hazır şəkildə verilmir. Bu cavabı insan özü yazır – davranışları ilə, seçimləri ilə, vicdanı ilə. İnsan özünü tanıdıqca, səhvlərindən nəticə çıxardıqca və dəyərlərinə sahib çıxdıqca bu sualın cavabına bir addım da yaxınlaşır.
Nəticə etibarilə, insan nə tam yaxşıdır, nə də tam pis. O, seçimlərinin cəmidir. Hər gün, hər an yeni bir “mən” yaradır. Əsas məsələ isə budur: insan hansı “mən”i yaşatmaq istəyir? Çünki zaman keçir, ömür bitir, amma insanın arxasında qoyduğu iz qalır.
Bəlkə də ən doğru cavab budur:
İnsan – həm dostdur, həm düşmən… həm ümiddir, həm də sınaq.
Amma hər şeydən əvvəl, insan öz vicdanının aynasıdır.