Kitabların gələcəkdə necə olacağını düşünəndə yadıma uşaqlıqdan maraqla baxdığımız Sehrli xalat filmi düşür. Filmdə Rəşid və digər uşaqlar gələcəyin məktəblərində istifadə olunan qeyri-adi bir “kitab”la qarşılaşırlar. Bu kitab adi kağız və vərəqlərdən ibarət deyildi. Onu açanda kitab özü danışır, dərsi izah edir və insanı sanki başqa bir aləmə aparırdı.
1960-cı illərdə bu səhnələr insanlara bir xəyal kimi görünürdü. Rəşid və uşaqlar həmin kitaba necə heyrətlə baxırdılarsa, bu gün planşet və telefonlarla böyüyən uşaqlar da köhnə ensiklopediyalara və qalın kitab rəflərinə bəzən eyni təəccüblə baxırlar. Zaman dəyişir, texnologiya inkişaf edir və insanların bilik əldə etmə üsulları da fərqli olur.
Mən düşünürəm ki, bundan təxminən 50 il sonra — yəni 2070–2076-cı illərdə kitablar tamam başqa formada olacaq. İnsanlar sadəcə mətn oxumayacaqlar. Kitabların içində 3D görüntülər, qəhrəmanların səsləri və xüsusi ağıllı eynəklərlə daxil olunan virtual dünyalar olacaq. Oxucu özünü hadisələrin içində hiss edəcək. Məsələn, detektiv əsər oxuyan insan sadəcə müşahidəçi yox, ipuclarını axtaran iştirakçı olacaq. Tarixi roman oxuyan biri isə qədim dövrlərin küçələrində “gəzə” biləcək.
Bunu təsəvvür etmək belə həyəcanvericidir. Çünki kitab artıq yalnız oxunan deyil, yaşanan bir dünyaya çevriləcək.
Ancaq texnologiyanın sürətli inkişafı ilə yanaşı müəyyən təhlükələr də yarana bilər. Gələcəkdə kitabların tam rəqəmsallaşması müəlliflik anlayışını dəyişdirə bilər. İnsanlar kitabları mağazadan almayacaq, böyük qlobal rəqəmsal kitabxanalara abunə olacaqlar. Bu isə o deməkdir ki, bir gün hansısa məlumat istənilən anda silinə və ya dəyişdirilə bilər.
Təsəvvür edin ki, dünyadakı bütün kitablar yalnız rəqəmsal sistemdə saxlanılır və bir düymə ilə bəzi tarixi faktlar yox edilir. Bu, gələcək üçün ciddi təhlükə ola bilər. Bəlkə də məhz buna görə kağız kitablar heç vaxt tam yox olmayacaq. Çünki kağız kitab yalnız məlumat deyil, həm də yaddaş, tarix və həqiqətin qoruyucusudur.
Texnologiya nə qədər inkişaf etsə də, kitab insan həyatının ən vacib xəzinələrindən biri olaraq qalacaq. Sadəcə onun forması dəyişəcək. İnsan isə yenə də bilik axtarmağa, öyrənməyə və xəyal qurmağa davam edəcək.