✍️Vəli Əliyev yazır
Azərbaycan dövlətinin təməlində təhsilə verilən dəyər həmişə xüsusi yer tutub. Bu yanaşmanın memarı isə Ümummilli Lider Heydər Əliyev olub. O, təhsili sadəcə bir sahə deyil, millətin gələcəyini formalaşdıran strateji qüvvə kimi dəyərləndirirdi. Bu siyasi xətt bu gün Prezident İlham Əliyev tərəfindən ardıcıl şəkildə davam etdirilir. Lakin bütün bu dövlət qayğısına baxmayaraq, təhsil sistemindəki real vəziyyət ciddi suallar doğurur.
Bu sualların ünvanı artıq aydındır:
problemin kökü icrada, Təhsil Nazirliyinin faktiki fəaliyyətindədir.
Heydər Əliyevin təhsil siyasəti təsadüfi yox, uzaqgörən idi. O, hələ sovet dövründə:
yüzlərlə azərbaycanlı gəncin SSRİ-nin qabaqcıl ali məktəblərinə göndərilməsinə nail oldu,
milli kadr potensialının formalaşmasını əsas prioritetə çevirdi.
Müstəqillik dövründə isə Heydər Əliyev açıq şəkildə bildirirdi:
“Təhsil millətin gələcəyidir.”

İlham Əliyevin təhsilə diqqət və qayğısı var, amma nəticə niyə görünmür?
Prezident İlham Əliyev dövründə təhsilə ayrılan vəsaitlər artıb, yüzlərlə məktəb tikilib və ya əsaslı təmir olunub, xaricdə təhsil proqramları həyata keçirilib, rəqəmsallaşma təşviq edilib.
Prezident dəfələrlə vurğulayıb ki:
insan kapitalı Azərbaycanın əsas sərvətidir,
müasir dünya bilik və elmlə idarə olunur,
gənclər dövlətin gələcəyidir.
Sual isə budur:
Bu qədər siyasi iradə və maliyyə dəstəyi olduğu halda niyə nəticə zəifdir?
Cavab acıdır, amma aydındır:
siyasi iradə var, icra mexanizmi zəifdir.


Təhsil Nazirliyinin fəaliyyəti illərdir daha çox:
statistika,
rəqəmlər,
təqdimatlar üzərində qurulub.
Amma real nəticələr sinif otaqlarında görünmür.
Orta məktəblərdə vəziyyət
Təhsilin keyfiyyəti kəskin şəkildə aşağıdır.
Şagirdlər düşünməyi yox, test işarələməyi öyrənir.
Məntiq, nitq, yazı bacarığı formalaşmır.
Müəllim proqramın əsirinə çevrilib.
Yaradıcılıq boğulur.
Bu məktəblər şəxsiyyət yox, imtahan iştirakçısı yetişdirir.


Universitetlər: müasir ad, köhnə məzmun
Ali məktəblər ad və struktur baxımından “universitet”dir, amma məzmun baxımından:
müasir elmi standartlara uyğun deyil,
tədqiqat mühiti zəifdir,
akademik azadlıq formal xarakter daşıyır,
tələbə fikir istehsalçısı yox, diplom alıcısı kimi görülür.
Bir çox universitetdə:
müasir mühazirə materialları yoxdur (sovetdən qalma tərcümələr) və ya işləmir,
elmi fəaliyyət kağız üzərindədir,
beynəlxalq standartlara uyğun proqramlar imitasiya edilir.
Belə bir ali təhsil sistemi qlobal rəqabətə davamlı mütəxəssis yox, yalnız kağız üzərində məzun yetişdirir.
Ən təhlükəli nəticə: gənclərin ümidsizliyi
Bu vəziyyətin ən ağır nəticəsi gənclərin:
ölkədə qalmaqdan ümidini kəsməsi,
xaricə getməyi çıxış yolu kimi görməsi,
Vətəni sevsə də, gələcəyini burada qura bilməməsidir.
Bu, artıq fərdi seçim yox, təhsil sistemin yaratdığı məcburiyyətdir.
Nəticə və çağırış
Heydər Əliyevin təhsilə qoyduğu ideoloji təməl möhkəm idi.
İlham Əliyevin siyasi diqqəti və maliyyə dəstəyi açıqdır.
Amma:
Təhsil Nazirliyi səviyyəsində məsuliyyət, və real islahat yoxdur.
Əgər:
orta məktəbdə keyfiyyət yüksəldilməzsə,
ali təhsil müasir standartlara uyğunlaşdırılmazsa,
müəllim və tələbə mərkəzə qoyulmazsa,
onda bütün dövlət qayğısı kağız üzərində qalacaq.
Bu gün təhsildə əsas problem pul yox, idarəetmə və yanaşmadır.
Artıq
dövlət rəhbərliyinin müəyyən etdiyi strateji xətti real icra ilə uzlaşdırmaq vaxtıdır.
Çünki təhsil təkcə sahə deyil —
bu, Azərbaycanın sabahıdır.