Həyatın qəribə bir ölçüsü var: bəzi günlər var ki, yalnız bir dəfə yaşanır, amma təsiri ömür boyu davam edir. İnsan yaddaşı isə bu günləri seçərək yadda saxlayır – ya sevincin zirvəsi kimi, ya da ağrının ən dərin nöqtəsi kimi.
“Ölü öldüyü gün, gəlin gəldiyi gün qiymətlidir...” – bu ifadə cəmiyyətimizin psixoloji portretini açıq şəkildə ortaya qoyur. İnsan çox zaman yalnız itirəndə dəyər verməyi öyrənir. Sağlığında dəyər verilməyən bir insan, vəfat etdikdən sonra xatirələrin qəhrəmanına çevrilir. Toy günü isə yeni gələn bir insan birdən-birə diqqət mərkəzində olur, hamı üçün “qiymətli” sayılır. Amma bu dəyər çox zaman davamlı olmur – zaman keçdikcə münasibətlər sınağa çəkilir və gerçək münasibətlərin mahiyyəti ortaya çıxır.
Sonra isə həyat öz axarına düşür. Birinin yoxluğu adiləşir, birinin varlığı isə adi hala çevrilir. Bu, insan təbiətinin dəyişməz qanunudur. İnsan öyrəşən varlıqdır – həm sevincə, həm də itkiyə. Dünən göz yaşı tökdüyümüz bir hadisə, bu gün sadəcə xatirəyə çevrilir. Dünən böyük sevinc yaşadığımız bir münasibət isə bu gün sıradan bir gündəlik hal kimi qəbul olunur.
Daha acı olan isə budur: insanlar ya xatirə danışır, ya da nöqsan axtarır. Ya keçmişi ideallaşdırırıq, ya da bu günü tənqid edirik. Az hallarda insan olduğu kimi qəbul edilir. Bu isə münasibətlərin səmimiyyətini zədələyir. Çünki dəyər vermək yalnız xüsusi günlərə və ya itkilərə aid olmamalıdır – dəyər, gündəlik həyatın içində yaşadılmalıdır.
Cəmiyyət olaraq biz çox zaman gecikmiş qiymət vermə sindromundan əziyyət çəkirik. İnsanları sağlığında anlamaq, dəyərləndirmək və yanında olmaq əvəzinə, bunu ya itirdikdən sonra, ya da xüsusi anlarda xatırlayırıq. Halbuki ən böyük insani keyfiyyət – vaxtında dəyər verməkdir.
Bu gün bir anlıq dayanıb düşünmək lazımdır: həyatımızdakı insanların dəyərini yalnız xüsusi günlərdəmi anlayırıq, yoxsa hər gün bunu hiss etdirə bilirik? Çünki bir gün gələcək, nə xatirə danışmağa, nə də nöqsan axtarmağa ehtiyac qalacaq – sadəcə gecikmiş peşmanlıq qalacaq.
Və o zaman anlayacağıq ki, ən qiymətli gün – nə toy günü, nə də yas günü idi. Ən qiymətli gün, dəyər verməyi bacardığımız gün idi.