Cəmiyyətin inkişafında ən mühüm dayaqlardan biri insan faktorudur. İnsan isə yalnız bioloji varlıq deyil, onun dəyərini müəyyən edən əsas amil şəxsiyyətidir. Şəxsiyyət – insanın dünyagörüşü, mənəviyyatı, prinsipləri və davranışları ilə formalaşan bütöv bir sistemdir. Bu sistem olmadan isə məsuliyyət anlayışı sadəcə boş bir sözə çevrilir.
Şəxsiyyətli insan hər şeydən əvvəl özünü tanıyan, doğru ilə yanlışı ayırd edə bilən və bu seçimə görə cavabdehlik daşımağı bacaran insandır. Məhz bu nöqtədə məsuliyyət ortaya çıxır. Çünki məsuliyyət yalnız tapşırıq yerinə yetirmək deyil, həm də qərarlarının nəticələrini qəbul etməkdir. Şəxsiyyət yoxdursa, insan öz davranışlarının arxasında dayanmağı bacarmır, günahı başqalarının üzərinə atmağa meylli olur.
Bugünkü cəmiyyətimizdə tez-tez rast gəlinən problemlərdən biri də məhz bu balansın pozulmasıdır. İnsanlar müəyyən vəzifələrə sahib ola bilər, müəyyən sözlər verə bilər, lakin şəxsiyyət formalaşmayıbsa, həmin sözlər kağız üzərində qalır. Çünki məsuliyyət hissi yalnız daxili tərbiyə və mənəvi dəyərlərlə inkişaf edir. Bu isə təkcə ailənin deyil, həm də cəmiyyətin, təhsilin və mühitin birgə təsiri ilə mümkün olur.
Şəxsiyyətin formalaşması uzun və çətin bir prosesdir. Bu prosesdə insan həyatın sınaqlarından keçir, səhvlər edir, nəticə çıxarır və getdikcə özünü formalaşdırır. Bu yolun hər mərhələsində məsuliyyət hissi bir az daha güclənir. Əslində məsuliyyət şəxsiyyətin aynasıdır – insan nə qədər kamildirsə, məsuliyyəti də bir o qədər dərin və şüurlu olur.
Unutmamalıyıq ki, məsuliyyət məcburiyyət deyil, seçimdir. Bu seçimi edən isə yalnız şəxsiyyətdir. Şəxsiyyət olmayan yerdə isə seçim də yoxdur, yalnız təsadüfi davranışlar və nəticəsiz vədlər var.
Nəticə olaraq demək olar ki, “Şəxsiyyət yoxdursa, məsuliyyət ola bilməz” fikri sadəcə bir ifadə deyil, həyatın acı və real həqiqətidir. Cəmiyyət olaraq daha güclü olmaq istəyiriksə, ilk növbədə şəxsiyyətli insan yetişdirməyə diqqət yetirməliyik. Çünki sağlam şəxsiyyətlər sağlam məsuliyyət yaradır, sağlam məsuliyyət isə güclü gələcəyin təməlini qoyur.