Bəşər tarixinin böyük mütəfəkkirləri insan ruhunun dərinliklərini anlamağa çalışmış, sevgi, hörmət, mərhəmət və sədaqət kimi ali dəyərlər haqqında qiymətli fikirlər söyləmişlər. Rus ədəbiyyatının iki nəhəngi – Fyodor Dostoyevski və Lev Tolstoyun sevgi və hörmət barədə deyilən fikirləri də insan münasibətlərinin mahiyyətini çox gözəl ifadə edir.
Dostoyevski deyirdi: “Sevgi olmadan hörmət olmaz.” Bu fikir insan qəlbinin ən saf həqiqətlərindən birini əks etdirir. Çünki həqiqi sevgi olan yerdə qarşı tərəfin şəxsiyyətinə, hisslərinə, düşüncələrinə və varlığına dəyər vermək də olur. İnsan sevdiyini incitməməyə, onu qorumağa, anlayış göstərməyə çalışır. Sevginin olmadığı münasibətlər isə çox zaman soyuq və formal xarakter daşıyır.
Tolstoy isə başqa bir həqiqətə toxunaraq deyirdi: “Hörmət sevginin olmadığı yerdə boşluğu dolduran vasitədir.” Bu fikir də həyatın reallıqlarından doğur. Bəzən insanlar arasında sevgi olmaya bilər, lakin qarşılıqlı hörmət münasibətləri qoruyub saxlayır, insanlar arasında mədəniyyət, ədəb və anlayış yaradır. Hörmət olmayan yerdə isə nə dostluq davam edir, nə ailə möhkəm qalır, nə də cəmiyyət sağlam inkişaf edir.
Əslində sevgi və hörmət bir-birini tamamlayan iki müqəddəs dəyərdir. Sevgi qəlbləri birləşdirirsə, hörmət həmin birliyin davamlı olmasını təmin edir. Sevgi hissdir, hörmət isə o hissin davranışda təzahürüdür. İnsan sevdiyi şəxsə hörmət etmirsə, həmin sevgi zamanla öz dəyərini itirir. Eyni zamanda, hörmətin olduğu yerdə anlayış, səbir və etibar yaranır ki, bunlar da sevginin möhkəmlənməsinə səbəb olur.
Bu gün müasir dünyada insanlar arasında münasibətlərin zəifləməsinin əsas səbəblərindən biri məhz sevgi və hörmət anlayışlarının bəzən arxa plana keçməsidir. İnsanlar bir-birini dinləməyi, anlamağı və dəyər verməyi unutduqda münasibətlər də mənəvi dərinliyini itirir.
Milli-mənəvi dəyərlərimiz də bizə öyrədir ki, ailənin, dostluğun, qonşuluğun və bütövlükdə cəmiyyətin təməlində sevgi və hörmət dayanmalıdır. Valideynə hörmət, böyüyə ehtiram, kiçiyə qayğı xalqımızın əsrlərdən gələn mənəvi sərvətidir.
Unutmayaq ki, insanı insan edən onun qəlbindəki sevgisi və davranışındakı hörmətidir. Sevgi qəlbləri isidir, hörmət isə münasibətləri ucaldır. Bu iki ali dəyər bir yerdə olduqda insan həyatı daha mənalı, cəmiyyət isə daha sağlam olur.
Sevgi olmayan yerdə hörmət münasibətləri qoruyar, hörmət olmayan yerdə isə sevgi uzunömürlü ola bilməz. İnsanlığın ən gözəl yolu isə hər iki dəyəri birlikdə yaşatmaqdır.

Vəli Əliyev
Milli Mənəviyyat
müstəqil, beynəlxalq qəzetinin
Baş redaktoru.