İnsan bəzən həyatın səs-küyündə özünü itirir. Maddi qayğılar, gündəlik problemlər, mənəvi sarsıntılar onu daxildən yorur. Lakin elə üç qüvvə var ki, insanı qaranlıqdan işığa aparır: vicdan, səbr və dua.
Vicdan insanın içindəki ilahi səsdir. O səs ki, susmur. İnsan hər kəsi aldada bilər, lakin vicdanını aldada bilməz. Vicdan gecə səssizliyində də danışar, izdihamın içində də pıçıldayar. O, insanın daxili məhkəməsidir. Hakim də odur, şahid də. Vicdanı oyaq olan insan heç vaxt tamamilə itmir. Çünki onun daxilində həqiqətin çırağı yanır.
Tarix boyu böyük mütəfəkkirlər vicdanı insanlığın əsas dayağı hesab etmişlər. İnsanı cinayətdən saxlayan qanun deyil, vicdandır. Qanun cəzanı göstərir, vicdan isə xəcaləti. Cəza bitə bilər, amma vicdan əzabı bitməz. Ona görə də mənəviyyatın başlanğıcı vicdandan keçir.
Lakin həyat yalnız doğru ilə yanlışı seçməkdən ibarət deyil. Həyat sınaqdır. Sınaqlar qarşısında insanı ayaqda saxlayan isə səbirdir.
Səbir zəiflik deyil. Səbir susmaq deyil. Səbir daxildəki tufanı sakitləşdirə bilmək gücüdür. İnsan bəzən dərhal nəticə görmək istəyir, tezliklə haqqının bərpasını arzulayır. Amma həyatın qanunu tələskənliyi sevmir. Torpağa səpilən toxum dərhal meyvə vermir. Əvvəl torpağın qaranlığında kök salır, sonra gün işığına çıxır.
Səbir insana düşünmək imkanı verir. Hirsin bir anlıq hökmranlığı ilə deyil, ağlın və mənəviyyatın rəhbərliyi ilə qərar verməyi öyrədir. Səbirli insan sınmır – bərkiyir. Ağrılar onu zəiflətdiyi qədər də möhkəmləndirir.
Vicdan doğru yolu göstərir, səbir o yolda qalmağı öyrədir. Bəs insan bu yolu təkbaşına gedə bilərmi?
Burada üçüncü qüvvə – dua başlayır.
Dua insanın göylərə uzanan əlləridir. Dua yalnız istək deyil, etirafdır. İnsan dua edərkən acizliyini qəbul edir. Qürurunu yerə qoyur, ümidini göylərə bağlayır. Dua insanı sakitləşdirir, çünki o anlayır ki, hər şey onun gücündə deyil.
Dua qəlbin nəfəsidir. Nəfəs kəsiləndə bədən ölür, dua kəsiləndə ruh yorulur. Dua edən insan ümidsiz qalmır. Çünki o bilir ki, görünməyən bir qüvvə onu eşidir.
Vicdan insana doğruyu göstərir.
Səbir ona dözməyi öyrədir.
Dua isə ona güc verir.
Bu üç dəyər birləşəndə insan yalnız yaşayaraq mövcud olmur, mənalı yaşayır. Belə insan cəmiyyətə nur saçır. Onun sözündə səmimiyyət, davranışında ləyaqət, baxışında ümid olur.
Bu gün dünyada texnologiya inkişaf edir, amma ruh yorulur. Maddiyyat artır, amma mənəviyyat azalır. İnsanlıq isə məhz vicdan, səbir və dua ilə qorunur.
Əgər hər birimiz vicdanımızı oyatmaqdan qorxmasaq, səbrimizi itirməsək və dua etməyi unutmasaq – nə ailədə uçurum yaranar, nə cəmiyyətdə nifaq, nə də qəlblərdə qaranlıq.
Çünki insanı insan edən onun gücü deyil, mənəviyyatıdır.