Cəmiyyətin mənəvi sütunlarını ayaqda saxlayan əsas amillərdən biri qarşılıqlı dəyər və hörmət anlayışıdır. İnsan münasibətlərinin sağlam təməl üzərində qurulması üçün bu dəyərlərin qorunması həyati əhəmiyyət daşıyır. Lakin təəssüf ki, bəzən bu dəyər birtərəfli olur – bir tərəf qiymət verir, digər tərəf isə onu görməzlikdən gəlir. Belə məqamlarda isə haqlı sual yaranır: dəyər bilməyənə dəyər vermək, nəyə dəyər?
Həyatın müxtəlif mərhələlərində hər bir insan bu dilemma ilə qarşılaşır. Dostluqda, ailə münasibətlərində, iş mühitində – harada olursa olsun, qarşı tərəfin səmimiyyəti və qədirbilənliyi əsas şərtdir. Əgər verilən dəyər qarşılıq tapmırsa, bu artıq münasibətin balansını pozur və mənəvi yorğunluq yaradır. Belə münasibətlər uzunmüddətli olmur, çünki birtərəfli sədaqət və diqqət zamanla insanın özünə olan hörmətini sarsıdır.
Psixoloqlar qeyd edir ki, insanın öz dəyərini bilməsi onun başqalarına münasibətini də müəyyən edir. Özünə hörmət edən insan heç vaxt dəyərsizləşdirildiyi mühitdə qalmağa çalışmaz. Çünki o anlayır ki, dəyər paylaşılmalı, qarşılıqlı olmalıdır. Əks halda, bu, artıq münasibət deyil, sadəcə bir tərəfin fədakarlığına söykənən yükdür.
Cəmiyyətimizdə tez-tez rast gəlinən bir yanaşma var: “insan yaxşılıq etdikcə böyüyər”. Bu fikir özlüyündə doğrudur. Lakin yaxşılığın ünvanı da önəmlidir. Dəyəri anlamayan, verilən diqqəti adi hal kimi qəbul edən insanlara göstərilən münasibət çox zaman nəticəsiz qalır. Belə hallarda yaxşılıq belə dəyərsizləşir.
Digər tərəfdən, bu məsələ yalnız qarşı tərəflə bağlı deyil. Bu, həm də insanın öz sərhədlərini müəyyən etməsi ilə əlaqəlidir. Hər kəs bilməlidir ki, onun verdiyi dəyər qiymətlidir və bu dəyər layiq olduğu yerdə olmalıdır. Əks halda, insan zamanla həm enerjisini, həm də emosional tarazlığını itirir.
Nəticə etibarilə, dəyər bilməyənə dəyər vermək – nə mənəvi qazanc gətirir, nə də sağlam münasibət qurur. Əksinə, bu, insanın özünü kölgədə qoyması deməkdir. Dəyər, yalnız onu anlayan, qoruyan və qarşılıq verən insanlarla bölüşüldükdə həqiqi məna qazanır.
Unutmaq olmaz ki, insanın ən böyük dəyəri elə özüdür. Özünü dəyərləndirən insan isə dəyərsiz münasibətlərə yer verməz. Çünki o yaxşı bilir: dəyər, hər kəsə yox, layiq olana verilməlidir.