✍️Vəli Əliyev yazır
Təqvimdə bir rəqəm ölür, digəri doğulur.
İnsan isə bu mexaniki dəyişikliyə böyük məna yükləyir. Azərbaycanda dekabrın 31-dən yanvarın 1-nə keçən gecə qeyd olunan Yeni il – “Noviy God” da məhz bu psixoloji ehtiyacın məhsuludur. Bu bayram nə torpaqdan, nə mifdən, nə də xalq yaddaşının dərin qatlarından doğub. O, dövlətlərdən, ideologiyalardan və təqvimdən doğan bir bayramdır.
Yeni il bizə Sovet epoxasının rəsmi sevinc modeli kimi gəldi. Dini bayramların sıxışdırıldığı, mənəvi boşluğun yarandığı bir dövrdə insana “sevinmək üçün səbəb” lazım idi. Dövlət bu səbəbi verdi: tarix dəyişir, deməli, hər şey dəyişməlidir. Amma sual budur: həqiqətənmi dəyişir?
Yeni il – ümidin süni tarixi
İnsan psixologiyası başlanğıca möhtacdır. Yeni dəftər, yeni səhifə, yeni ümid… Yeni il bu ehtiyacın simvoludur. Azərbaycanda Noviy God heç vaxt ideoloji mahiyyətini uzunömürlü saxlaya bilmədi. Sovet dağıldı, ideologiya getdi, amma bayram qaldı. Çünki insan ümidsiz yaşaya bilmir.
Bu gecə insanlar: – bağışlayacaqlarını düşünür, – dəyişəcəklərinə söz verirlər, – keçmişin yükünü bir gecəyə yükləyib sabaha yüngül çıxmaq istəyirlər.
Amma reallıq sərtdir: təqvim dəyişir, insan dəyişmir. Dəyişməyən insan isə hər il eyni ümidləri eyni masada, eyni sözlərlə təkrar edir.
Yolka altındakı fəlsəfə
Yeni il ağacı – yolka – əslində süni həyat rəmzidir. Kəsilmiş ağac işıqlandırılır, bəzədilir və bir neçə gün “yaşayırmış” kimi təqdim olunur. Bu, müasir insanın öz həyatına bənzəyir:
parlaq, bəzəkli, amma kökündən qopmuş.
Şaxta Baba isə folklor qəhrəmanı deyil, insanı uşaq saflığında saxlamaq üçün yaradılmış obrazdır. O, bizə məsuliyyətsiz sevinc və səbəbsiz hədiyyə vəd edir. İnsan böyüyür, amma hələ də yolka altından möcüzə gözləyir.
Süfrə – bolluq, yoxsa boşluq?
Yeni il süfrələri Azərbaycanda həmişə zəngin olub. Bu zənginlik bəzən sevincdən yox, çatışmazlığın xatirəsindən doğur. Keçmişdə yox idi – indi var olsun. Masada bolluq var, amma sual dəyişmir:
ruhumuz da bu qədər doludurmu?
İnsanlar bir gecəlik toxluqla bir illik boşluğu örtməyə çalışırlar. Halbuki həyat nə bir gecədir, nə də bir təqvim vərəqi.
Unudulan ən böyük ənənə: səmimiyyət
Keçmiş Yeni illərdə insanlar daha sadə idi. Hədiyyə kiçik, sevinc səmimi idi. Bu gün isə Yeni il getdikcə: – kommersiyalaşır, – nümayişə çevrilir, – sosial şəbəkə fotosuna xidmət edir.
Ən çox unudulan isə daxili hesabat vermək adətidir. İnsan köhnə ili yola salır, amma özünü yola salmır. Öz səhvləri ilə vidalaşmır, yalnız tarixi dəyişir.
Nəticə: Yeni il kim üçündür?
Azərbaycanda Yeni il artıq nə sovetdir, nə də milli. O, insanın özünü yenidən aldatmaq hüququnun rəsmi gecəsidir. Bəlkə də buna görə yaşayır. Çünki insan bəzən həqiqətə yox, ümidə ehtiyac duyur.
Yeni il bizə bir şeyi xatırladır:
Əgər insan dəyişmirsə, ilin dəyişməsinin heç bir mənası yoxdur.

Vəli Əliyev
Milli-mənəviyyat qəzetinin baş redaktoru