✍️ Vəli Əliyev yazır... Dəyərlərin Yeri Dəyişdiyi Zaman
Mənəvi dəyərlər
28-12-2025, 08:01
64
✍️ Vəli Əliyev yazır
Ramiz Rövşənin bir cümləsi bəzən uzun-uzadı kitabların deyə bilmədiyini deyir:
“Tərbiyəli olmaq, əxlaqlı olmaq qorxaq olmaq demək deyil; həyasız olmaq isə cəsarətli olmaq demək deyil.”
Bu fikir sadəcə poetik mülahizə deyil, bu gün cəmiyyətimizin mənəvi mənzərəsini açan ağrılı bir həqiqətdir.
Son illər dəyərlər sistemində ciddi aşınma baş verib. Sakit danışan, ölçülü davranan, həddi-hüdudu bilən insan “zəif”, “passiv”, hətta “geri qalmış” adlandırılır. Əvəzində səsini qaldıran, qarşısındakını tapdalayan, həyasızlığı cəsarət adı ilə təqdim edənlər “güclü”, “iradəli”, “özünü təsdiqləyən” kimi alqışlanır. Halbuki bu, dəyərlərin yerinin dəyişməsi, anlayışların təhrif olunmasıdır.
Əxlaq qorxaqlıq deyil. Əxlaq insanın içindəki gücün tərbiyə olunmuş halıdır. Hər kəs qışqıra bilər, təhqir edə bilər, sərhədi aşa bilər. Amma hər kəs susmağı, səbir etməyi, haqqını tapdalamadan haqqını qorumağı bacarmır. Əsl cəsarət də məhz buradadır – nəfsinə qalib gəlməkdə, haqsızlıq qarşısında ədaləti qorumaqda, gücün olduğu yerdə mərhəməti seçməkdə.
Həyasızlıq isə cəsarət deyil. Həyasızlıq məsuliyyətsizlikdir. Sözünün, əməlinin, davranışının nəticəsini düşünməməkdir. Cəmiyyətin yazılmamış qanunlarını, insanlığın minillik süzgəcindən keçmiş əxlaqi ölçülərini saymamaqdır. Bu, cəsarət yox, daxili boşluğun, mənəvi kasadlığın səsidir.
Bir zamanlar böyüklərə hörmət, kiçiklərə mərhəmət, qadına ehtiram, sözdə və əməldə həya insanı ucaldan keyfiyyət sayılırdı. İndi isə bu dəyərlər bəzən istehza obyektinə çevrilir. Sanki tərbiyəli olmaq “geridə qalmaq”, əxlaqlı olmaq isə “zəif olmaq” kimi təqdim edilir. Halbuki tarix boyu cəmiyyətləri ayaqda saxlayan məhz bu dəyərlər olub.
Əxlaq cəmiyyətin sütunudur. Sütun sındıqda bina çökməyə məhkumdur. Əgər biz bu gün uşaqlarımıza həyasızlığı azadlıq, kobudluğu cəsarət, tərbiyəsizliyi isə “özün olmaq” kimi təqdim ediriksə, sabah onlardan ədalət, mərhəmət və vicdan gözləməyə haqqımız olmayacaq.
Ramiz Rövşənin dediyi kimi, anlayışların adını düzgün qoymaq lazımdır. Qorxaqlıqla tərbiyəni, cəsarətlə həyasızlığı qarışdırmaq cəmiyyət üçün ən böyük təhlükədir. Əsl güc insanın özünü cilovlaya bilməsindədir. Əsl cəsarət isə insan qalmaqdan imtina etməməkdədir.
Bu gün bizə yenidən dəyərlərin yerini qaytarmaq lazımdır. Tərbiyəni başıaşağılıq yox, ucalıq kimi; əxlaqı zəiflik yox, güc kimi; həyanı gerilik yox, mənəvi zənginlik kimi anlatmaq lazımdır. Çünki dəyərlər yerində olanda insan da, cəmiyyət də yerini tapır.
Ramiz Rövşənin bir cümləsi bəzən uzun-uzadı kitabların deyə bilmədiyini deyir:
“Tərbiyəli olmaq, əxlaqlı olmaq qorxaq olmaq demək deyil; həyasız olmaq isə cəsarətli olmaq demək deyil.”
Bu fikir sadəcə poetik mülahizə deyil, bu gün cəmiyyətimizin mənəvi mənzərəsini açan ağrılı bir həqiqətdir.
Son illər dəyərlər sistemində ciddi aşınma baş verib. Sakit danışan, ölçülü davranan, həddi-hüdudu bilən insan “zəif”, “passiv”, hətta “geri qalmış” adlandırılır. Əvəzində səsini qaldıran, qarşısındakını tapdalayan, həyasızlığı cəsarət adı ilə təqdim edənlər “güclü”, “iradəli”, “özünü təsdiqləyən” kimi alqışlanır. Halbuki bu, dəyərlərin yerinin dəyişməsi, anlayışların təhrif olunmasıdır.
Əxlaq qorxaqlıq deyil. Əxlaq insanın içindəki gücün tərbiyə olunmuş halıdır. Hər kəs qışqıra bilər, təhqir edə bilər, sərhədi aşa bilər. Amma hər kəs susmağı, səbir etməyi, haqqını tapdalamadan haqqını qorumağı bacarmır. Əsl cəsarət də məhz buradadır – nəfsinə qalib gəlməkdə, haqsızlıq qarşısında ədaləti qorumaqda, gücün olduğu yerdə mərhəməti seçməkdə.
Həyasızlıq isə cəsarət deyil. Həyasızlıq məsuliyyətsizlikdir. Sözünün, əməlinin, davranışının nəticəsini düşünməməkdir. Cəmiyyətin yazılmamış qanunlarını, insanlığın minillik süzgəcindən keçmiş əxlaqi ölçülərini saymamaqdır. Bu, cəsarət yox, daxili boşluğun, mənəvi kasadlığın səsidir.
Bir zamanlar böyüklərə hörmət, kiçiklərə mərhəmət, qadına ehtiram, sözdə və əməldə həya insanı ucaldan keyfiyyət sayılırdı. İndi isə bu dəyərlər bəzən istehza obyektinə çevrilir. Sanki tərbiyəli olmaq “geridə qalmaq”, əxlaqlı olmaq isə “zəif olmaq” kimi təqdim edilir. Halbuki tarix boyu cəmiyyətləri ayaqda saxlayan məhz bu dəyərlər olub.
Əxlaq cəmiyyətin sütunudur. Sütun sındıqda bina çökməyə məhkumdur. Əgər biz bu gün uşaqlarımıza həyasızlığı azadlıq, kobudluğu cəsarət, tərbiyəsizliyi isə “özün olmaq” kimi təqdim ediriksə, sabah onlardan ədalət, mərhəmət və vicdan gözləməyə haqqımız olmayacaq.
Ramiz Rövşənin dediyi kimi, anlayışların adını düzgün qoymaq lazımdır. Qorxaqlıqla tərbiyəni, cəsarətlə həyasızlığı qarışdırmaq cəmiyyət üçün ən böyük təhlükədir. Əsl güc insanın özünü cilovlaya bilməsindədir. Əsl cəsarət isə insan qalmaqdan imtina etməməkdədir.
Bu gün bizə yenidən dəyərlərin yerini qaytarmaq lazımdır. Tərbiyəni başıaşağılıq yox, ucalıq kimi; əxlaqı zəiflik yox, güc kimi; həyanı gerilik yox, mənəvi zənginlik kimi anlatmaq lazımdır. Çünki dəyərlər yerində olanda insan da, cəmiyyət də yerini tapır.
