✍️Vəli Əliyev yazır
Payız təkcə fəsil deyil — o, insan taleyinin səssiz fəlsəfəsidir. Yazda ümidlə açılan, yayda güc və ehtirasla yaşıl qalan yarpaqlar payıza çatanda özlərini qızıl sanırlar. Günəşin solğun işığında parıldayan bu rəng onlara bir anlıq ucalıq, dəyər və kamillik hissi yaşadır. Amma elə məhz bu güman anında — tökülürlər.
Bu cümlə insan ömrünün ən həssas həqiqətinə toxunur: insan bəzən özünü ən zirvədə sandığı an sınaqla üz-üzə qalır. Çünki həyatın qanunu belədir — insan özünü tamamlanmış hesab etdikdə, taleyin sualı başlayır. Yarpaq ağacdan qopanda qızıl olmur, sadəcə işığını itirir. Parıltı ayrılığın işığıdır.
İnsan da elədir. Bəzən əldə etdiyi mövqe, ad, hörmət, maddi imkanlar onu “qızıl” olduğuna inandırır. Amma əgər o dəyər kökdən — yəni mənəviyyatdan, vicdandan, sadəlikdən qopubsa, bu qızıllıq uzun çəkmir. Kökündən ayrılan yarpaq torpağa düşür, insan isə tənha qalır.
Əsl qızıl tökülmür. Əsl dəyər səs-küy yaratmaz, gözə soxulmaz. O, sakitcə yaşayar, ağırlıq verər, amma yıxılmaz. Yarpaq özünü qızıl sananda küləyə güvənir, amma külək vəfalı deyil. İnsan da alqışlara, təriflərə, keçici şöhrətə güvənəndə unudur ki, bunlar külək kimidir — istiqaməti yoxdur.
Bu fikir bizə bir həqiqəti xatırladır: kamillik özünü kamil sanmamaqdır. Ağac yarpağı ilə öyünmür, kökü ilə yaşayır. İnsan da zahiri parıltısı ilə deyil, daxili dərinliyi ilə ayaqda qalır. Payız yarpaqları bizə səssizcə deyir: “Özünü qızıl sanma, kökünü unutma.”
Bəlkə də həyatın ən böyük dərsi budur — insan özünü zirvədə hiss etdiyi an, bir az daha təvazökar olmağı bacarmalıdır. Çünki tökülmək həmişə enmək deyil, bəzən xəbərdarlıqdır. Torpağa düşən yarpaq çürüyür, amma torpağı bəsləyir. Dərs alan insan isə yenidən kök sala bilir.
Yarpaqlar qızıl olduqlarını güman etdikləri vaxt tökülürlər.
İnsan da özünü dəyər sanıb, dəyərin mənbəyini unudanda sınanır.
Həyatın qızılı isə sükutda, sadəlikdə və mənəvi köklərdə gizlidir.