Azərbaycan milli mətbəxi əsrlərin sınağından çıxmış, xalqın həyat tərzini, dünyagörüşünü və mənəvi dəyərlərini özündə yaşadan zəngin bir xəzinədir. Bu xəzinənin ən qədim, ən sadə, eyni zamanda ən mənalı nümunələrindən biri isə xəşildir. İlk baxışda sadə bir yemək təsiri bağışlayan xəşil, əslində, xalq yaddaşının, ailə ocağının, zəhmət və halal ruzinin simvoludur.

Xəşil tarixən Azərbaycan kənd məişətinin ayrılmaz tərkib hissəsi olub. Taxılçılığın geniş yayıldığı bölgələrdə bu yemək həm gündəlik süfrələrin, həm də çətin dövrlərin etibarlı qidası sayılıb. Un, su və azacıq duzdan ibarət olan bu yemək üzərinə əlavə edilən yağ, bal, bəhməz və ya şirə ilə daha da zənginləşdirilərək ailə süfrələrinə bərəkət gətirib. Bu baxımdan xəşil təkcə yemək deyil, həm də həyat fəlsəfəsidir: azla çox yaratmaq, sadəlikdə dəyər tapmaq.

Xalq arasında xəşil daha çox səhər yeməyi kimi tanınıb. Uşaqların sağlam böyüməsi, böyüklərin isə güc-qüvvə toplaması üçün tövsiyə olunan bu yemək nəsillər boyu “xeyirli yemək” kimi qəbul edilib. Təsadüfi deyil ki, xəşil tez-tez xəstəlikdən sonra, zəiflik zamanı, yaxud soyuq qış günlərində bişirilib. Onun bədəni isidən, insana toxluq və rahatlıq hissi verən xüsusiyyəti xalq təbabətində də yüksək qiymətləndirilib.

Xəşilin hazırlanma prosesi də milli mədəniyyətimizin səbr, diqqət və zəhmət anlayışlarını əks etdirir. Unun yavaş-yavaş bişirilməsi, qarışdırıla-qarışdırıla öz ahənginə çatdırılması sanki həyatın özünə bənzəyir: tələsmədən, səbrlə və zəhmətlə. Süfrəyə verilərkən üzərinə gəzdirilən yağ və ya şirin qatqı isə bu zəhmətin mükafatı kimi qəbul olunur.

Müasir dövrdə sürətli həyat tərzi, hazır qidalar və yad mətbəxlərin təsiri fonunda xəşil kimi milli yeməklərin arxa plana keçməsi narahatlıq doğurur. Halbuki bu cür yeməklər təkcə mədə doyurmur, həm də insanı kökünə, keçmişinə bağlayır. Xəşil babaların nənələrdən öyrəndiyi, anaların övladlarına sevgi ilə bişirdiyi, ailə süfrələrində sakitlik və səmimiyyət yaradan bir dəyərdir.

Bu gün xəşili xatırlamaq, bişirmək və süfrəyə gətirmək milli kimliyimizə sahib çıxmaq deməkdir. Çünki milli mətbəx yalnız dad məsələsi deyil — o, tarixdir, mədəniyyətdir, mənəviyyatdır. Xəşil isə bu mənəviyyatın ən saf, ən təmiz nümunələrindən biridir.

Nəticə etibarilə demək olar ki, xəşil sadə tərkibinə baxmayaraq, dərin mənaya malik bir milli sərvətdir. O, yoxluqda da, varlıqda da süfrəmizdən əskik olmayan, xeyirli, doyumlu və əvəzolunmaz bir ləzzətdir. Bu qədim dadı yaşatmaq, gələcək nəsillərə ötürmək isə hər birimizin milli borcudur.

Vəli Əliyev