İnsanı insan edən yalnız ağlı deyil. Çünki ağıl hər insanda müəyyən qədər var. Əsas məsələ həmin ağlın hansı məqsədə xidmət etməsidir.

Ağıllı olmaqla hiyləgər olmaq arasında çox böyük fərq var. Ağıllı insan haqqı görür, hiyləgər isə öz mənafeyini. Ağıllı insan doğru yolu axtarır, hiyləgər isə başqasının haqqını tapdalayıb özünə yol açmağa çalışır.

Həyatda elə insanlar var ki, başqalarını aldatmağı, sözlərlə oynamağı, insanların zəif nöqtələrindən istifadə etməyi bacardıqları üçün özlərini çox ağıllı hesab edirlər. Halbuki bu, ağıl deyil.

Ağıl vicdanla birləşəndə hikmətə, vicdandan ayrıldıqda isə hiyləyə çevrilir.

İnsanın əsl dəyəri də məhz burada başlayır. Çünki insanın qarşısında imkan yarananda onun kim olduğu üzə çıxır. Güc əlində olanda necə davranır? Vəzifə sahibi olanda özündən aşağıdakılara münasibəti necə olur? Haqsızlıq görəndə susur, yoxsa haqqın yanında dayanır?

Bunlar insanın əsl simasını göstərir.

Həyatda yalnız öz xoşbəxtliyini düşünmək də insanı böyük etmir. Əlbəttə, hər kəs xoşbəxt olmaq istəyir və buna haqqı var. Amma öz xoşbəxtliyini başqasının göz yaşları üzərində qurmaq xoşbəxtlik deyil.

İnsan yalnız özü üçün yaşadıqca dünyası daralır. Başqalarının sevincinə səbəb olduqca isə mənəvi dünyası genişlənir.

Bəzən bir insanın həyatını dəyişmək üçün böyük sərvət lazım deyil. Bir xoş söz, bir doğru məsləhət, bir ehtiyacı olana uzadılan əl, bir haqsızlığa qarşı deyilən söz kifayətdir.

Çünki insan bu dünyadan nə qədər var-dövlət aparacağını deyil, ardınca nə qədər yaxşılıq qoyacağını düşünməlidir.

Vəzifə keçicidir.
Sərvət keçicidir.
Şöhrət keçicidir.
Gözəllik keçicidir.
Hətta zaman da insanın izlərini yavaş-yavaş silir.

Amma yaxşılıq başqa cürdür. Yaxşılıq insanın adını insanların qəlbində yaşadır.

Əsl zənginlik çox şeyə sahib olmaq deyil, sahib olduqlarını insanlıqla bölüşə bilməkdir.

Əsl güc kimisə əzmək deyil, güclü ola-ola mərhəmətli qalmaqdır.

Əsl ağıl hər kəsi susdurmaq deyil, lazım gələndə öz nəfsini susdura bilməkdir.

Əsl xoşbəxtlik isə hamıdan üstün olmaq deyil, öz xoşbəxtliyini başqasının bədbəxtliyi bahasına qazanmamaqdır.

Çünki insanın böyüklüyü onun kimlərə hökm etdiyində yox, kimlərə yaxşılıq etdiyində görünür.

Və həyatın ən böyük həqiqətlərindən biri budur:

Ağıllı olmaq kifayət deyil — ağılı əxlaqla, gücü ədalətlə, sərvəti mərhəmətlə, xoşbəxtliyi isə paylaşmaqla tamamlamalısan.

İnsan dünyaya nə qədər yaşamaq üçün gəlməyib.
İnsan dünyaya insan kimi yaşamaq üçün gəlib.

Milli Mənəviyyat müstəqil, beynəlxalq qəzet