Dünya dəyişir. Dünən yalnız xəyal kimi görünən texnologiyalar bu gün həyatımızın bir hissəsinə çevrilir. Süni intellekt artıq tərcümə edir, məlumatları təhlil edir, müxtəlif sahələrdə insanlara kömək göstərir. Bu sürətli inkişaf qarşısında təbii bir sual yaranır: Süni intellekt insanla əməkdaşlıq edəcək, yoxsa gələcəkdə insanla rəqabət aparacaq?

Əslində məsələ yalnız texnologiyanın nə qədər güclü olmasında deyil. Əsas məsələ ondan kimin və hansı məqsədlə istifadə etməsindədir.

Süni intellektin böyük imkanları var. O, insanın saatlarla, bəzən günlərlə gördüyü müəyyən işləri qısa müddətdə yerinə yetirə bilir. Böyük həcmdə məlumatı sürətlə müqayisə edir, nümunələri aşkar edir, müxtəlif variantlar təqdim edir. Bu baxımdan süni intellekt insanın rəqibi olmaqdan daha çox onun güclü köməkçisinə çevrilə bilər.

Lakin bir həqiqəti də unutmaq olmaz: sürət düşüncə deyil, məlumat hikmət deyil, cavab isə mütləq həqiqət demək deyil.

İnsan yalnız hesablayan varlıq deyil. İnsan hiss edir, sevir, bağışlayır, vicdanla qərar verir, məsuliyyət daşıyır. Bir ananın övladına sevgisini, dostun dostuna sədaqətini, insanın haqq qarşısında vicdan əzabını yalnız texniki məlumatlarla ölçmək mümkün deyil.

Süni intellekt bir çox suala cavab verə bilər. Amma “Mən bunu etməliyəmmi?” sualının cavabı yalnız texniki hesablamadan ibarət deyil. Burada vicdan, əxlaq, məsuliyyət və mənəvi dəyərlər ortaya çıxır.

Ən böyük təhlükə də texnologiyanın özündə deyil. Təhlükə insanın öz iradəsini, düşüncəsini və məsuliyyətini texnologiyaya tamamilə həvalə etməsində ola bilər.

Əgər insan süni intellekti öz düşüncəsini inkişaf etdirmək, vaxtına qənaət etmək, biliyini artırmaq və faydalı işlər görmək üçün istifadə edərsə, bu, əməkdaşlıqdır.

Amma insan düşünməyi dayandırıb bütün qərarlarını maşının verdiyi cavablara buraxarsa, artıq texnologiya köməkçidən asılılıq vasitəsinə çevrilə bilər.

Burada çox mühüm bir mənəvi prinsip var: alət insanın əlində olmalıdır, insan alətin əlində yox.

Süni intellektin gələcəkdə bəzi peşələrə və əmək bazarına ciddi təsir göstərəcəyi də artıq müzakirə mövzusu deyil. Bəzi işlərin avtomatlaşdırılması mümkündür. Eyni zamanda yeni peşələr, yeni bacarıqlar və yeni fəaliyyət sahələri də meydana çıxır. Buna görə gələcəyə hazırlaşmağın yolu texnologiyadan qorxmaq deyil, onu anlamaq və ondan düzgün istifadə etməyi öyrənməkdir.

İnsan özünü texnologiya ilə müqayisə etməməlidir. Çünki insanın dəyəri yalnız onun nə qədər sürətli işləməsi ilə ölçülmür.

Kompüter daha sürətli hesablaya bilər, amma insan nə üçün hesabladığını müəyyən edir.

Maşın məlumatı yadda saxlaya bilər, amma insan həmin məlumatdan dəyər yaratmağı öyrənir.

Süni intellekt mətn yaza bilər, amma həmin mətnin insan qəlbinə toxunması üçün onu mənalandıran yenə insandır.

Deməli, əsas sual “Süni intellekt insanı əvəz edəcəkmi?” deyil. Əsas sual budur: İnsan süni intellektlə birlikdə öz imkanlarını necə daha faydalı istiqamətə yönəldəcək?

Gələcəyin dünyasında ən güclü tərəf yalnız süni intellektə sahib olan deyil, süni intellektdən düzgün istifadə etməyi bacaran və eyni zamanda insanlığını qoruyan insan olacaq.

Çünki texnologiya inkişaf etdikcə insanın mənəviyyata ehtiyacı azalmaz, əksinə artar.

Süni intellekt ağılı gücləndirə bilər, amma vicdanı əvəz edə bilməz.

Texnologiya imkan yarada bilər, amma o imkanın yaxşıya, yoxsa pisə xidmət etməsi insanın seçimindən asılıdır.

Ona görə də gələcək insanla süni intellekt arasında mütləq rəqabət deyil, düzgün qurulmuş əməkdaşlıq üzərində formalaşa bilər.

Şərt birdir: texnologiya inkişaf etdikcə insan öz mahiyyətini itirməməlidir.

Çünki gələcəyin ən böyük sualı süni intellektin nə qədər ağıllı olacağı deyil.

Əsas sual budur: insan öz ağlından, vicdanından və mənəvi dəyərlərindən nə qədər düzgün istifadə edəcək?


Milli Mənəviyyat
müstəqil, beynəlxalq
qəzetinin
Fəxri üzvü:

Emin Əlizadə