Dünya dəyişir. Dünən açıq olan sərhədlər bu gün daha çox nəzarətə götürülür, miqrasiya qaydaları sərtləşir, Avropanın bir sıra ölkələrində miqrantlara münasibət əvvəlki illərlə müqayisədə daha tələbkar və ehtiyatlı xarakter alır. Bu dəyişikliklər xaricdə yaşayan soydaşlarımız üçün də yeni reallıqlar yaradır.

Artıq xaricdə yaşamaq yalnız başqa ölkədə ev, iş və sənəd sahibi olmaq məsələsi deyil. İnsan həm yaşadığı ölkənin qanunlarına uyğunlaşmalı, həm də öz milli kimliyini, dilini, mədəniyyətini və mənəvi dəyərlərini qorumağı bacarmalıdır.

Bu mənzərədə Azərbaycan diasporunun üzərinə düşən məsuliyyət daha da artır.

Sərtləşən miqrasiya mühiti

Avropada miqrasiya siyasətinin sərtləşməsi müxtəlif səbəblərlə bağlıdır: qanunsuz miqrasiya ilə mübarizə, sərhəd təhlükəsizliyi, sosial sistemlərə düşən yük, əmək bazarının tələbləri və cəmiyyətlərdə yaranan siyasi narahatlıqlar.

Nəticədə sənədləşmə, yaşayış icazəsi, iş, ailə birləşməsi və vətəndaşlıq kimi məsələlərdə miqrantların üzləşdiyi prosedurlar daha mürəkkəb ola bilir.

Belə bir şəraitdə xaricdə yaşayan soydaşlarımızın hüquqi savadlılığı və cəmiyyətə inteqrasiyası həyati əhəmiyyət daşıyır. Qanunu bilməmək insanı məsuliyyətdən azad etmir. Ona görə də hər bir soydaşımız yaşadığı ölkənin qanunlarını bilməli, hüquqlarını və vəzifələrini düzgün anlamalıdır.

Ən böyük problem yalnız sərhədlər deyil

Bu gün diasporumuz haqqında danışarkən yalnız xarici ölkələrin münasibətindən danışmaq kifayət deyil. Özümüzə də sual verməliyik: Biz xaricdə yaşayan azərbaycanlılarımız üçün nə qədər birlik yarada bilmişik?

Bəzən soydaşımız çətin vəziyyətə düşür, hüquqi və sosial dəstəyə ehtiyac duyur, lakin müraciət edəcəyi etibarlı ünvan tapa bilmir. Bəzən diaspor təşkilatları arasında əlaqələndirmənin zəifliyi, şəxsi münasibətlərin ümumi məqsədlərin qarşısına keçməsi, fəaliyyətin müəyyən şəxslərin ətrafında məhdudlaşması narazılıq yaradır.

Diaspor yalnız tədbir keçirmək, şəkil çəkdirmək və hesabat hazırlamaq demək deyil.

Diaspor — insanın dar günündə yanında olmaqdır.

Diaspor — xaricdə yaşayan azərbaycanlının hüquqi, sosial və mənəvi problemlərinə biganə qalmamaqdır.

Diaspor — milli birliyi şəxsi maraqlardan üstün tutmaqdır.

Əgər soydaşlarımız yalnız bayram günlərində xatırlanırsa, bu, diaspor fəaliyyətinin əsas mahiyyətinə uyğun deyil.

Yeni dövrdə yeni diaspor anlayışı

Bu gün diaspor təşkilatlarının fəaliyyətinə yeni yanaşma lazımdır. Xaricdə yaşayan azərbaycanlılara yalnız milli tədbirlərdə iştirak edən insanlar kimi deyil, yaşadıqları cəmiyyətlərin fəal üzvləri kimi yanaşmaq vacibdir.

Onlara hüquqi maarifləndirmə, dil öyrənilməsi, təhsil, əmək bazarına çıxış, sosial uyğunlaşma və mədəni əlaqələr istiqamətində real dəstək göstərilməlidir.

Eyni zamanda diaspor təşkilatları yerli cəmiyyətlərlə sağlam münasibətlər qurmalıdır. Azərbaycan haqqında düzgün məlumatın yayılması, ölkəmizin mədəniyyətinin və tarixinin tanıdılması, tolerantlıq və qarşılıqlı hörmət prinsiplərinin təşviqi diaspor fəaliyyətinin mühüm istiqamətlərindən biri olmalıdır.

Çünki xaricdə yaşayan hər bir azərbaycanlı müəyyən mənada ölkəmizin qeyri-rəsmi təmsilçisidir.

Milli kimliyi qorumaq, cəmiyyətə inteqrasiya olunmaq

İnteqrasiya milli kimlikdən imtina etmək demək deyil.

İnsan yaşadığı ölkənin dilini öyrənə, qanunlarına hörmət edə, cəmiyyətinə fayda verə və eyni zamanda Azərbaycanlı kimliyini qoruya bilər.

Əksinə, savadlı, zəhmətkeş, qanunlara hörmət edən və cəmiyyətə fayda verən azərbaycanlı həm özünə, həm ailəsinə, həm də ölkəsinə hörmət qazandırır.

Biz xaricdə yaşayan soydaşlarımıza bunu anlatmalıyıq: Azərbaycanlı olmaq yalnız doğulduğun ölkənin adını daşımaq deyil, davranışınla həmin ada hörmət qazandırmaqdır.

Qarşıdakı əsas çağırış

Qapanan sərhədlər, sərtləşən miqrasiya qaydaları və dəyişən ictimai münasibətlər diasporumuz üçün ciddi sınaqdır. Bu sınaqdan çıxmağın yolu isə yalnız şikayət etməkdən keçmir.

Biz həm yaşadığımız ölkələrin qanunlarına hörmət etməli, həm hüquqlarımızı bilməli, həm də öz aramızda birlik yaratmalıyıq.

Diaspor təşkilatları da yeni dövrün tələblərinə uyğun olaraq daha şəffaf, daha əlçatan və daha insan yönümlü fəaliyyət göstərməlidir.

Çünki diasporun gücü təşkilatın adında deyil, insanın çətin günündə hiss etdiyi dəstəkdədir.

Bu gün xaricdə yaşayan soydaşlarımızın ən çox ehtiyac duyduğu şeylərdən biri də məhz budur: bir-birinə arxa olmaq, şəxsi maraqları kənara qoymaq və milli həmrəyliyi real davranışa çevirmək.

Sərhədlərin qapanması yalnız coğrafi məsələ deyil. Bəzən insanları bir-birindən uzaqlaşdıran görünməz sərhədlər də yaranır. Bu sərhədləri isə yalnız sənədlər və qanunlar deyil, laqeydlik, parçalanma, şəxsi maraq və mənəvi məsafə də yaradır.

Ona görə yeni dövrün diasporu yeni düşüncə tələb edir.

Soydaşımız harada yaşayırsa yaşasın, özünü tək hiss etməməlidir.

Azərbaycanın xaricdəki gücü yalnız sayımızla deyil, birliyimiz, savadımız, qanuna hörmətimiz, mənəvi dəyərlərimiz və bir-birimizə münasibətimizlə ölçülür.

Qapanan sərhədlər qarşısında ən böyük gücümüz açıq ürəklərimiz, möhkəm həmrəyliyimiz və bir-birimizə sahib çıxmağımızdır.

Diaspor insan üçün varsa, deməli, məqsədinə xidmət edir. İnsan diaspor üçün varsa, deməli, artıq məqsəd dəyişib.


Milli Mənəviyyat müstəqil, beynəlxalq qəzetinin
Avropa təmsilçisi: Fuad Teymurov