İlham Əliyevin siyasi iradəsi, strateji düşüncəsi və 44 günlük müharibənin dərsləri


Tarixdə elə anlar olur ki, illərlə davam edən gözlənti bir qərarla yeni mərhələyə çevrilir. 2020-ci ilin 27 sentyabrı Azərbaycan üçün məhz belə bir qərar anı oldu.

44 gün davam edən müharibə yalnız hərbi əməliyyatların deyil, illərlə aparılan hazırlığın, siyasi iradənin, diplomatik fəaliyyətin, hərbi potensialın və xalqın səfərbərliyinin nəticəsi kimi tarixə düşdü.

Bu hadisələri qiymətləndirərkən həm siyasi rəhbərliyin qərarlarını, həm Azərbaycan Ordusunun qəhrəmanlığını, həm də şəhid və qazilərimizin fədakarlığını birlikdə görmək lazımdır.

SƏBRİN ARXASINDA GÖRÜNMƏYƏN HAZIRLIQ

Uzun illər Qarabağ münaqişəsinin həlli diplomatik danışıqların əsas mövzularından biri olaraq qalırdı. Azərbaycan da bu prosesdə iştirak edir, problemin beynəlxalq hüquq çərçivəsində həllinə çağırışlar edirdi.

Lakin danışıqlar prosesi davam etdiyi müddətdə Azərbaycanın hərbi, iqtisadi və diplomatik imkanları da gücləndirilirdi.

Strategiyanın mühüm xüsusiyyətlərindən biri məhz burada görünür: hazırlığın ən vacib hissəsi hər zaman görünən olmur.

Siyasi qərarın arxasında illərlə formalaşdırılan hərbi imkan, diplomatik əlaqələr, iqtisadi dayanıqlıq və cəmiyyətin hazırlığı dayanır.

GEOSİYASİ ŞAHMAT TAXTASINDA

Cənubi Qafqaz heç vaxt yalnız Azərbaycan və Ermənistan münasibətlərindən ibarət olmayıb. Regionda Rusiya, Türkiyə, Avropa və digər beynəlxalq aktorların maraqları da proseslərə təsir göstərirdi.

2020-ci il müharibəsi belə mürəkkəb geosiyasi şəraitdə baş verdi. Buna görə həmin dövrü yalnız cəbhədə gedən döyüşlərlə izah etmək kifayət deyil. Cəbhənin arxasında diplomatik danışıqlar, beynəlxalq münasibətlər və regional güclərin mövqeləri də mühüm rol oynayırdı.

Müharibədən sonra imzalanan 10 noyabr 2020-ci il tarixli üçtərəfli bəyanat hərbi nəticələrin siyasi razılaşmaya çevrilməsinin əsas sənədlərindən biri oldu. Sənədə əsasən Ağdam, Kəlbəcər və Laçın rayonlarının Azərbaycana qaytarılması nəzərdə tutuldu və atəşkəs elan edildi.

27 SENTYABR — QƏRAR ANI

27 sentyabr 2020-ci ildə hərbi əməliyyatlar başladı. Azərbaycan Prezidenti həmin gün hərbi vəziyyət elan edilməsi barədə fərman imzaladı.

Sonrakı 44 gün Azərbaycanın müasir tarixində mühüm dönüş nöqtəsinə çevrildi.

Azərbaycan Ordusu bir sıra yaşayış məntəqələrini və strateji yüksəklikləri nəzarətə götürdü. 8 noyabrda Şuşanın azad edilməsi isə müharibənin gedişində həlledici mərhələlərdən biri oldu.

Lakin bu tarixi yalnız siyasi qərarlarla izah etmək doğru olmaz.

Zəfərin əsas yükünü döyüş meydanında Azərbaycan əsgəri daşıdı.

Şəhidlərimizin qanı, qazilərimizin fədakarlığı, zabitlərimizin peşəkarlığı, əsgərlərimizin qəhrəmanlığı və xalqın birliyi bu tarixin ayrılmaz hissəsidir.

ŞUŞA — STRATEJİ NÖQTƏDƏN MİLLİ SİMVOLA

8 noyabr 2020-ci il. Şuşa azad edildi.

Şuşa yalnız strateji əhəmiyyət daşıyan şəhər deyildi. O, Azərbaycan xalqının tarixində, mədəniyyətində, ədəbiyyatında və milli yaddaşında xüsusi yeri olan şəhərdir.

Məhz buna görə Şuşanın azadlığı həm hərbi, həm siyasi, həm də mənəvi baxımdan böyük əhəmiyyət qazandı.

Azərbaycan Prezidentinin sonrakı çıxışlarında da Şuşanın azadlığının müharibənin gedişinə təsiri xüsusi vurğulanıb. Rəsmi açıqlamalarda Şuşanın azad edilməsindən sonra Ermənistanın hərbi müqavimət imkanlarının ciddi şəkildə zəiflədiyi qeyd olunur.

Şuşa bu baxımdan yalnız azad edilmiş şəhər deyil, Zəfərin simvollarından birinə çevrildi.

ƏN ÇƏTİN MƏQAM — NƏ ZAMAN DAYANMAQ?

Hərbi uğurun davam etdirilməsi qədər, onun hansı mərhələdə siyasi nəticəyə çevrilməsi də mühüm qərardır.

10 noyabr 2020-ci ildə Azərbaycan, Ermənistan və Rusiya liderlərinin imzaladığı bəyanatla hərbi əməliyyatların dayandırılması elan edildi. Sənədə əsasən Ağdamın 20 noyabradək, Kəlbəcərin 15 noyabradək, Laçının isə 1 dekabradək Azərbaycana qaytarılması nəzərdə tutulurdu.

Beləliklə, döyüş meydanında əldə edilmiş nəticələr siyasi sənəddə təsbit olundu.

Bu mərhələ bir daha göstərdi ki, müharibənin nəticəsi yalnız döyüş meydanında deyil, diplomatik masada da formalaşır.

ZƏFƏRİN ƏSAS DƏRSİ

2020-ci il hadisələrinə müxtəlif siyasi və akademik yanaşmalar mövcuddur. Buna görə həmin dövrün tarixini yalnız bir şəxsin iradəsi ilə izah etmək tarixi mənzərəni tam əhatə etməz.

Azərbaycanın rəsmi mövqeyində İlham Əliyevin siyasi rəhbərliyi, Azərbaycan Ordusunun hazırlığı və xalqın birliyi Zəfərin əsas amilləri kimi təqdim olunur. Prezidentin müharibə dövründə xalqa mütəmadi müraciətləri də cəmiyyətin səfərbərliyinin mühüm hissəsi kimi vurğulanır.

Digər tərəfdən, bu Zəfərin ağır insan itkisi hesabına əldə edildiyi də unudulmamalıdır.

Şəhidlərimizin xatirəsi, qazilərimizin keçdiyi ağır sınaqlar və müharibənin ailələrdə buraxdığı izlər 44 günlük müharibənin tarixinin ayrılmaz hissəsidir. Rəsmi məlumatlarda da müharibə zamanı çoxsaylı hərbi qulluqçuların şəhid olduğu və yaralandığı qeyd edilir.

SON SÖZ — SƏBR, İRADƏ VƏ STRATEGİYA

2020-ci ilin hadisələrinə illər sonra nəzər salarkən bir həqiqət üzə çıxır:

Səbr təkbaşına kifayət etmir.
Cəsarət təkbaşına kifayət etmir.
Strategiya da xalqın və Ordunun gücü olmadan nəticə vermir.

Tarixi qərarların arxasında zamanlamanı düzgün müəyyənləşdirmək, riskləri hesablamaq, hərbi imkanları qiymətləndirmək, diplomatik mühiti nəzərə almaq və qərarın nəticələrini əvvəlcədən düşünmək dayanır.

İlham Əliyevin 2020-ci ildəki fəaliyyətini yüksək qiymətləndirənlərin onun siyasi rəhbərliyini xarakterizə edərkən önə çıxardıqları əsas anlayışlar məhz bunlardır:

SƏBR. İRADƏ. STRATEGİYA.

Lakin bu sözlərin arxasında daha böyük bir həqiqət dayanır.

Azərbaycanın Zəfəri Azərbaycan əsgərinin qəhrəmanlığı, şəhidlərimizin müqəddəs fədakarlığı, qazilərimizin şücaəti, zabitlərimizin peşəkarlığı və xalqımızın birliyi ilə tamamlandı.

44 gün davam edən müharibə Azərbaycanın müasir tarixində yeni səhifə açdı.

Şuşada dalğalanan Azərbaycan bayrağı isə həmin səhifənin ən güclü simvollarından birinə çevrildi.

Tarix qərarları yalnız tarix kimi yazmır. O, həm də həmin qərarların arxasında dayanan iradəni, fədakarlığı və məsuliyyəti yadda saxlayır.


Gigiyena və Sanitariya
MMC-nin drektoru,

Milli Mənəviyyat
müstəqil, beynəlxalq qəzetinin
üzvü, içtimai fəal :
Ruslan Rəsulov