İnsan sağlamlığını təhdid edən təhlükələr sırasında çox vaxt gözə görünməyən, lakin ciddi nəticələrə səbəb olan amillər də mövcuddur. Belə təhlükələrdən biri də yaşayış məntəqələrində, anbarlarda, zirzəmilərdə və bəzən evlərdə rast gəlinən siçan və siçovul kimi gəmiricilərdir. Onlar təkcə ərzaq məhsullarına və əmlaka ziyan vurmur, eyni zamanda insan həyatı üçün təhlükəli olan virus və bakteriyaların əsas daşıyıcılarından hesab olunurlar. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının və digər beynəlxalq tibb qurumlarının araşdırmaları göstərir ki, gəmiricilərin nəcisi, sidiyi və tüpürcəyi vasitəsilə yayılan xəstəliklər hər il dünyanın müxtəlif ölkələrində minlərlə insanın sağlamlığına ciddi zərər vurur.

Bu mikroorqanizmlər insan orqanizminə əsasən gəmiricilərin toxunduğu qida və suyun qəbulu, qurumuş nəcis tozunun nəfəs yolu ilə ciyərlərə daxil olması, eləcə də zədələnmiş dəri və selikli qişalar vasitəsilə keçir. Ən təhlükəli məqamlardan biri isə odur ki, insanlar çox vaxt bu infeksiyaların mənbəyindən xəbərsiz olur və xəstəlik yalnız ağır mərhələyə çatdıqdan sonra aşkarlanır.

Gəmiricilərin yaydığı ən təhlükəli infeksiyalardan biri Hantavirus xəstəliyidir. Bu virus gəmiricilərin sidik və nəcisinin quruyaraq havaya qarışması nəticəsində yaranan tozun nəfəsə çəkilməsi ilə insan orqanizminə daxil olur. Xəstəliyin ilkin mərhələsində yüksək hərarət, güclü əzələ ağrıları, halsızlıq və başgicəllənmə müşahidə edilir. Sonrakı mərhələdə isə ağciyərlərdə maye toplanması, şiddətli öskürək və ağır tənəffüs çatışmazlığı inkişaf edir. Vaxtında tibbi yardım göstərilmədikdə ölüm riski kifayət qədər yüksəkdir.

Digər təhlükəli infeksiya Leptospiroz və ya Veyl xəstəliyidir. Bu xəstəlik gəmiricilərin sidiyi ilə suya və torpağa yayılan Leptospira bakteriyaları nəticəsində yaranır. Bakteriyalar açıq yaralar, göz və ağız selikli qişaları vasitəsilə insan orqanizminə daxil olur. Xəstəlik yüksək qızdırma, güclü baş və əzələ ağrıları, qusma, gözlərin qızarması və sarılıqla müşayiət olunur. Müalicə gecikərsə böyrək və qaraciyər çatışmazlığı, meningit və digər ağır fəsadlar yarana bilər.

Gəmiricilərin yaydığı başqa bir təhlükəli xəstəlik Tularemiyadır. Bu infeksiya çirklənmiş su, gəmiricilərlə təmas və ya onların üzərində yaşayan gənə və birələrin dişləməsi nəticəsində yayılır. Tularemiya qəfil yüksək hərarət, titrəmə, boğaz ağrısı, limfa düyünlərinin böyüməsi və dəridə yaralarla özünü göstərir. Xüsusilə ağciyər forması vaxtında müalicə olunmadıqda ölümcül nəticələrə səbəb ola bilir.

Məişətdə ən çox rast gəlinən infeksiyalardan biri isə Salmonelyozdur. Gəmirici nəcisinin qida məhsullarına və mətbəx avadanlıqlarına düşməsi nəticəsində yaranan bu xəstəlik şiddətli qarın ağrısı, ishal, ürəkbulanma, qusma və yüksək hərarətlə müşayiət olunur. Xüsusilə uşaqlarda və yaşlı insanlarda sürətli susuzlaşmaya səbəb olduğundan ciddi təhlükə yaradır.

Bundan başqa, Siçan dişləməsi qızdırması da diqqətdən kənarda qalmamalıdır. Bu xəstəlik gəmiricinin dişləməsi, tüpürcəyinin və ya nəcisinin zədələnmiş dəriyə toxunması nəticəsində yaranır. Xəstələrdə qızdırma, oynaq və əzələ ağrıları, qusma və əl-ayaqlarda səpkilər müşahidə olunur. Müalicə aparılmazsa ürək qapaqcıqlarının iltihabı və daxili orqanların zədələnməsi kimi ağır nəticələr yarana bilər.

Mütəxəssislər xüsusilə xəbərdarlıq edirlər ki, siçan nəcisi və ya yuvası olan yerləri quru süpürgə ilə təmizləmək son dərəcə təhlükəlidir. Bu zaman qurumuş nəcis hissəcikləri havaya qalxaraq virus və bakteriyaların nəfəs yolu ilə insan orqanizminə daxil olmasına şərait yaradır. Belə yerlər əvvəlcə dezinfeksiyaedici məhlulla isladılmalı, daha sonra rezin əlcək və qoruyucu maskadan istifadə edilməklə diqqətlə təmizlənməlidir.

Bu təhlükələrin qarşısını almağın ən təsirli yolu profilaktik tədbirlərə əməl etməkdir. Ərzaq məhsulları qapalı qablarda saxlanılmalı, yaşayış yerlərindəki deşik və çatlar bağlanmalı, zibil vaxtında uzaqlaşdırılmalı, zirzəmi və anbarlar mütəmadi dezinfeksiya edilməlidir. Gəmirici izləri müşahidə olunduqda isə dərhal müvafiq dezinfeksiya xidmətlərinə müraciət edilməlidir.

Sağlam cəmiyyətin formalaşması hər bir vətəndaşın məsuliyyətli davranışından başlayır. Gəmiricilərdən yayılan xəstəliklər sadə məişət problemi deyil, ictimai sağlamlıq üçün ciddi təhlükədir. Hər bir ailə gigiyena qaydalarına riayət etməklə, təmizliyə diqqət göstərməklə və vaxtında profilaktik tədbirlər görməklə həm öz sağlamlığını, həm də cəmiyyətin sağlam gələcəyini qoruya bilər. Unutmayaq ki, xəstəliklə mübarizənin ən təsirli yolu onun qarşısını almaqdır.

Baş redaktor:
Vəli Əliyev