Yaşadığımız həyatın deyil, yaşaya bilmədiyimiz həyatın da hesabı var...



İnsan dünyaya gələndə qarşısında saysız-hesabsız yollar açılır. Hər yol bir seçim, hər seçim bir qərar, hər qərar isə gələcəyimizə yazılan bir izdir. Biz bəzən elə düşünürük ki, həyat yalnız etdiklərimizdən ibarətdir. Halbuki həyat həm də etməyə cəsarət göstərmədiklərimizdən, söyləməyə dilimizin gəlmədiyi sözlərdən, uzatmadığımız əllərdən, vaxtında qorumadığımız münasibətlərdən və gecikdirdiyimiz yaxşılıqlardan ibarətdir.

Fyodor Dostoyevskiyə aid edilən bir fikir bu həqiqəti insanın üzünə sərt şəkildə söyləyir: necə yaşamağından asılı olmayaraq, insan bir gün ya etdiklərinə, ya da edə bilmədiklərinə görə peşman ola bilər.

Bəs insanı ən çox nə peşman edir? Səhvləri, yoxsa vaxtında düzəldə biləcəyi səhvləri düzəltməməsi?

İNSAN BƏZƏN ETDİKLƏRİNƏ DEYİL, ETMƏDİKLƏRİNƏ GÖRƏ YANIR

Həyatda elə səhvlər var ki, insan onlardan dərs alır, nəticə çıxarır və yoluna davam edir. Ancaq elə fürsətlər də var ki, bir dəfə əldən çıxdıqdan sonra geri qayıtmır. Bəzən bir insanın qəlbini qırırıq, sonra üzr istəmək istəyirik, amma artıq gec olur. Bəzən doğmalarımızın qədrini onların yanımızda olduğu vaxtda bilmirik, yoxluqları ilə üzləşəndə isə bir kəlmə xoş sözün, bir səmimi söhbətin, bir isti qucağın nə qədər qiymətli olduğunu anlayırıq.

İnsan yaşlandıqca təkcə illəri artmır, xatirələri də çoxalır. Hər xatirənin içində bir sevinc, bir kədər, bir də “kaş ki” sözü gizlənir.

Kaş ki, vaxtında danışaydım...
Kaş ki, qəlbini qırmayaydım...
Kaş ki, fürsəti əldən verməyəydim...
Kaş ki, yaxşılığın qarşılığında susmağı bacaraydım...
Kaş ki, mənə dəyər verən insanın qədrini vaxtında biləydim...

Bu “kaş ki”lər insanın daxilində görünməyən bir yükə çevrilir. Çünki keçmişi dəyişmək mümkün deyil, amma keçmişdən nəticə çıxarmaq insanın öz əlindədir.

BƏS ETDİKLƏRİMİZƏ GÖRƏ NİYƏ PEŞMAN OLURUQ?

Bəzən insan qəzəbinə məğlub olub elə sözlər deyir ki, həmin sözlər qarşı tərəfin yaddaşında illərlə yaşayır. Qəzəb bir neçə dəqiqə çəkir, amma onun yaratdığı yara bəzən ömür boyu sağalmır.

Bəzən maddi qazanc naminə mənəvi dəyərlərimizi itiririk. Bir az pul, bir az şöhrət, bir az nüfuz əldə etmək üçün dostluğa xəyanət edir, etibarı sarsıdır, vicdanımızın səsini susdurmağa çalışırıq. Sonra anlayırıq ki, itirdiyimiz şeylərin bəzilərini pulla almaq mümkün deyil.

İnsanın ən böyük faciələrindən biri qazandığı uğurların içində özünü itirməsidir. Vəzifə dəyişə bilər, sərvət azala bilər, şöhrət unudula bilər. Ancaq insanın etdiyi yaxşılıq da, vurduğu mənəvi yara da insanların yaddaşında qala bilər.

Ona görə də hər qərardan əvvəl özümüzə bir sual verməliyik: Bu gün qazandığım şey sabah vicdanımın qarşısında məni utandıracaqmı?

Əgər cavabımız bizi narahat edirsə, deməli, dayanıb düşünməyin vaxtıdır.

ƏN AĞIR HESAB VİCDAN QARŞISINDA VERİLƏN HESABDIR

İnsan başqalarını aldada bilər, həqiqəti gizlədə bilər, özünə bəraət qazandırmaq üçün min cür səbəb tapa bilər. Ancaq insanın öz daxilində apardığı mühakimədən qaçması çətindir.

Vicdan bəzən hamı susanda danışır. İnsan tək qalanda, gecənin sakitliyində, keçmişini xatırlayanda öz həqiqəti ilə üz-üzə gəlir. O zaman nə vəzifə kömək edir, nə var-dövlət, nə də başqalarının alqışı.

Çünki insanın özünə verdiyi suallar başqalarının verdiyi suallardan daha ağır ola bilər.

Mən kiminsə göz yaşına səbəb oldummu?
Mənə güvənən insanın etibarını qorudummu?
Yaxşılıq etmək imkanım olduğu halda niyə laqeyd qaldım?
Haqlı olduğum halda mərhəmətli ola bildimmi?
Bir insanın həyatında işıq olmaq imkanım varkən niyə kölgəyə çevrildim?

Bu sualların cavabı insanın mənəvi dünyasını müəyyən edir. Əsl böyüklük səhvsiz olmaq deyil, səhvini etiraf etmək və onu düzəltmək üçün addım atmaqdır.

BƏZƏN SUSMAĞIMIZ DA BİR SEÇİMDİR

Biz çox vaxt etdiklərimizə görə məsuliyyət daşıdığımızı anlayırıq, amma etmədiklərimizin də nəticəsi olduğunu unuduruq.

Haqqsızlıq qarşısında susmaq, köməyə ehtiyacı olan insana arxa çevirmək, barışmaq mümkün olduğu halda kin saxlamaq, doğru bildiyimiz sözü qorxudan söyləməmək də seçimdir.

Əlbəttə, insan hər şeyi edə bilməz. Hər kəsi xilas etmək, bütün problemləri həll etmək, hər fürsətdən istifadə etmək mümkün deyil. Lakin imkanımız daxilində edə biləcəyimiz yaxşılığı bilərəkdən təxirə salmaqla, həqiqətən gücümüz çatmayan bir işi görə bilməmək eyni şey deyil.

Əsas məsələ insanın öz imkanlarını, niyyətini və məsuliyyətini dürüst qiymətləndirməsidir.

Bəzən bir zəng, bir mesaj, bir üzrxahlıq, bir könül almaq münasibətləri xilas edə bilər. Biz isə qürurumuzu mərhəmətimizdən üstün tutaraq addım atmırıq. Sonra zaman keçir və anlayırıq ki, qoruduğumuzu düşündüyümüz qürur bəzən bizə ən qiymətli münasibətlərimizi itirtdirib.

Qürur insanı dik saxlaya bilər, amma mərhəmət insanı ucaldır.

HƏYATIN ƏN BÖYÜK SƏRVƏTİ İTİRİLMİŞ VAXTI GERİ QAYTARA BİLMƏMƏKDİR

İnsan çox şeyi itirdikdən sonra yenidən qazana bilər. Pul qazanmaq, yeni iş qurmaq, bilik əldə etmək, nüfuz yaratmaq mümkündür. Ancaq keçən zamanı geri qaytarmaq olmur.

Bu gün danışa bildiyimiz insan sabah yanımızda olmaya bilər. Bu gün əlimizdə olan fürsət sabah qarşımıza çıxmaya bilər. Bu gün edə biləcəyimiz yaxşılıq sabah yalnız xatirəyə çevrilə bilər.

Ona görə həyatı həmişə sabaha saxlamaq olmaz.

Sevdiyimiz insana sevgimizi bildirməyi, valideynlərimizin qədrini bilməyi, övladlarımızla vaxt keçirməyi, dostlarımızın dərdinə şərik olmağı, haqqı müdafiə etməyi və özümüzü inkişaf etdirməyi təxirə salmamalıyıq.

Çünki həyat yalnız uzun yaşamaq deyil, yaşadığımız illərə məna verməkdir.

PEŞMANLIQ SON DEYİL, BƏZƏN YENİ BAŞLANĞICDIR

Peşmanlıq həmişə insanı məhv edən hiss olmamalıdır. Əgər insan səhvini anlayırsa, onun məsuliyyətini qəbul edirsə və davranışını dəyişməyə çalışırsa, peşmanlıq mənəvi inkişafın başlanğıcına çevrilə bilər.

Əsl peşmanlıq yalnız “kaş belə etməzdim” demək deyil. Əsl peşmanlıq bir daha eyni səhvi təkrarlamamaq üçün öz üzərində işləməkdir.

Əgər kiminsə qəlbini qırmışıqsa, imkan varsa, üzr istəyək. Haqsızlıq etmişiksə, onu düzəltməyə çalışaq. Kiminsə haqqını tapdalamışıqsa, haqqını qaytaraq. Bir vaxtlar laqeyd qaldığımız insanlara bu gün diqqət göstərək.

Keçmişi dəyişə bilmərik, amma bu gündən etibarən gələcəyimizin istiqamətini dəyişə bilərik.

İnsan öz səhvlərini etiraf etdikdə kiçilmir. Əksinə, səhvini gizlətmək üçün bəhanələr axtarmaqdan imtina etdikdə mənəvi cəhətdən böyüyür.

NƏTİCƏ: SABAH PEŞMAN OLMAMAQ ÜÇÜN BU GÜN NECƏ YAŞAMALIYIQ?

Həyatın sonunda insanın əlində nə qədər sərvət topladığı, neçə nəfərin ona alqış tutduğu deyil, necə insan olduğu daha böyük məna daşıyır.

İnsan bu dünyadan gedərkən özü ilə nə vəzifəsini, nə evini, nə də topladığı sərvəti aparır. Geridə əməlləri, insanların yaddaşında qoyduğu izlər və yaşatdığı mənəvi dəyərlər qalır.

Bəlkə də həyatın əsas müdrikliyi budur: elə yaşa ki, keçmişinə baxanda səhvlərini inkar etməyəsən, amma onların içində itib-batmayasan; elə davran ki, insanlardan üzr istəməkdən qorxmayasan, amma üzr istəməli olduğun səhvləri bilərəkdən təkrarlamayasan; elə sev ki, sevdiklərinin qədrini yalnız itirdikdən sonra anlamayasan.

Unutmayaq, insanın ən böyük məğlubiyyəti səhv etmək deyil, səhvlərindən nəticə çıxarmamaqdır. Ən böyük peşmanlıq isə bəzən edə bilmədiklərimiz deyil, edə biləcəyimiz yaxşılığı etməyə vaxtında cəsarət göstərməməyimizdir.

Bu gün yaşadığımız həyat sabah xatirəmizə, bu gün etdiyimiz seçimlər isə gələcək peşmanlığımıza və ya qürurumuza çevriləcək.

Elə isə özümüzdən soruşaq: sabah keçmişimizə baxanda hansı əməlimizlə fəxr edəcəyik, hansı susqunluğumuza görə peşman olacağıq?

Cavabımızı zaman gələndə deyil, elə bu gün verək. Çünki həyatın ən qiymətli fürsəti hələ yaşamadığımız sabah deyil, əlimizdə olan bu gündür.

✍️ Vəli Əliyev

Milli Mənəviyyat
müstəqil, beynəlxalq qəzetin
Baş redaktoru