“Namərdlərin borcudur tor qursun mərdlərə,
Mərdlərin borcudur dözsün bütün dərdlərə.”

Həyatın qəribə bir qanunu var: insanın xarakteri çətin gündə, əsl siması isə qarşısındakı insana münasibətində görünür. Mərdlik rahat gündə deyil, haqsızlıqla qarşılaşanda sınanır. Namərdlik isə gücün çatmadığı yerdə hiyləyə əl atmaqla özünü göstərir.

Namərd insanın ən böyük silahı tor qurmaqdır. O, üz-üzə gəlməkdən çəkinər, açıq danışmaq əvəzinə arxadan danışar, haqqı ilə deyil, hiyləsi ilə üstün gəlməyə çalışar. Çünki namərd bilir ki, mərdlə mərdlik meydanında mübarizə aparmaq çətindir. Buna görə də yolunu dolanbaclardan, söz-söhbətdən, fitnədən və qurduğu tələlərdən salmağa çalışır.

Amma bir həqiqəti unudur: tor quranın özünün də bir gün həmin torun içində qalmaq ehtimalı var.

Mərd insan isə hər qarşısına çıxan maneəyə eyni üsulla cavab vermir. O, hər sözə söz, hər hiyləyə hiylə, hər pisliyə pisliklə cavab verməyi özünə yaraşdırmır. Çünki mərd bilir ki, insanın böyüklüyü qarşısındakını nə qədər incidə bilməsində deyil, ona verilən fürsətdən istifadə edib nə qədər ləyaqətli qala bilməsindədir.

Mərdin yolu asan yol deyil.

Mərd bəzən susur — çünki hər həqiqətin izahına ehtiyac olmadığını bilir.
Mərd bəzən dözür — çünki zamanın ən böyük hakim olduğunu anlayır.
Mərd bəzən geri çəkilir — çünki hər mübarizənin savaş olmadığını dərk edir.
Mərd bəzən bağışlayır — çünki qəlbində kin saxlamağın özünə daha böyük yük olduğunu bilir.

Dözmək zəiflik deyil.
Bəzən dözmək insanın sahib olduğu ən böyük gücdür.

Həyatda elə insanlar var ki, mərdin səbrini onun acizliyi hesab edirlər. Onlar düşünürlər ki, “niyə cavab vermir?”, “niyə susur?”, “niyə qarşılıq göstərmir?” Halbuki bilmirlər ki, mərd insan hər şeyi görür, hər şeyi anlayır, sadəcə öz səviyyəsini qorumağı seçir.

Çünki hər cavab verilməli sözə cavab vermək müdriklik deyil.

Mərd insanın səbrinin də bir həddi var. Lakin o həddə çatanda belə, məqsədi qarşısındakını məhv etmək yox, haqqı qorumaqdır. Çünki mərd intiqamın arxasınca qaçmaz; ədalətin öz yerini tapacağına inanır.

Namərd üçün insanı yıxmaq qələbədir.
Mərd üçün isə yıxıldığı yerdən ləyaqətlə qalxmaq qələbədir.

Namərd başqasının ayağına daş qoymaqla özünü ucaltdığını düşünür. Mərd isə heç kimin yoluna daş qoymadan öz yolunda irəliləyir.

Əslində insanın kim olduğunu onun başqasına qurduğu tordan çox, qarşısına çıxan tələyə münasibəti göstərir. Çünki həyat hər kəsə öz xarakterini nümayiş etdirmək üçün fürsət verir.

Bu gün kiminsə yoluna tor quran insan sabah həmin torun taleyini yaşaya bilər. Bu gün səbr edən, haqsızlığa baxmayaraq mənəviyyatını qoruyan insan isə sabah başıuca dayanacaq.

Namərd tor qurur,
mərd səbir edir.
Namərd fitnə yaradır,
mərd həqiqəti gözləyir.
Namərd insanı yıxmaq istəyir,
mərd isə özünü itirməməyə çalışır.

Ən böyük qələbə də elə budur.

Çünki həyatda insanı hər zaman düşmənləri deyil, bəzən öz reaksiyaları məğlub edir. Buna görə də mərd insan öz qəzəbinə qalib gəlməyi bacarmalıdır. Çünki başqasının qurduğu tora düşməməyin ən etibarlı yolu onun səviyyəsinə enməməkdir.

Namərdlərin borcudur tor qursun mərdlərə,
Mərdlərin borcudur dözsün bütün dərdlərə.

Amma mərdin səbri sonsuz deyil. Onun səbrinin arxasında bir həqiqət dayanır: haqq gecikə bilər, amma itmir; ədalət susa bilər, amma ölmür.

Bəzən həyatın ən gözəl cavabı söz deyil, zamanın verdiyi nəticədir.

Və zaman gələndə hər kəs öz əməlinin qarşısında dayanır.

Tor quran toru ilə,
yalan danışan sözü ilə,
mərd isə öz ləyaqəti ilə tanınır.

Mərd olmaq hər şeyə dözmək deyil. Mərd olmaq, bütün çətinliklərə baxmayaraq insanlığını itirməməkdir.

Vəli Əliyev
Milli Mənəviyyat
müstəqil, beynəlxalq qəzetinin
Baş redaktoru.