İnsan dünyaya gələndə əlində hazır xasiyyət, hazır həyat yolu və hazır taleyin ssenarisi olmur. O, görür, eşidir, danışır, öyrənir, düşünür, müqayisə edir və zaman keçdikcə öz davranışları ilə kim olduğunu göstərir.

Heyvan instinktləri ilə yaşayır. İnsan isə düşünmək, analiz etmək və seçim etmək qabiliyyətinə malikdir. Elə insanı digər canlılardan fərqləndirən ən böyük xüsusiyyətlərdən biri də budur: insan necə yaşayacağını böyük ölçüdə öz seçimi ilə müəyyən edir.

Şəkildəki sadə, lakin düşündürücü fikir də bunu çox gözəl ifadə edir: inək və ilan eyni sudan içir. İnək həmin suyu südə, ilan isə zəhərə çevirir.

Həyatda insanlar da bəzən eyni şəraitdə yaşayır, eyni hadisələri görür, eyni imkanlarla qarşılaşırlar. Amma nəticələri fərqli olur. Çünki insanın gördüyü hadisədən daha çox, onu necə qəbul etməsi, hansı niyyətlə hərəkət etməsi və daxilində nə daşıması onun davranışını müəyyənləşdirir.

İki insana eyni plastilini versək və desək ki, “Heç düşünmədən, ürəyinizdən keçəni düzəldin”, çox maraqlı nəticə görə bilərik. Bir insan ondan gözəl bir çiçək, ev, uşaq oyuncağı və ya cəmiyyətə fayda verəcək başqa bir şey düzəldə bilər. Başqa biri isə ilan, silah və ya zərər ifadə edən bir fiqur hazırlaya bilər.

Plastilin eynidir, amma onu formaya salan əllərin arxasında duran düşüncə fərqlidir.

İnsan da belədir.

Eyni söz bir insanın əlində təsəlli olar, digərinin əlində yaraya çevrilər. Eyni imkan bir insanın əlində xeyirə, başqa birinin əlində zərərə çevrilə bilər. Eyni vəzifə bir insanı xalqa xidmət edən şəxsə, digərini isə öz mənfəətini düşünən adama çevirə bilər.

Deməli, məsələ yalnız əlimizdə olanlarda deyil. Əsas məsələ içimizdə olanlardır.

Bəzən insanın xasiyyətinin formalaşmasında ailənin, mühitin, tərbiyənin və gördüyü insanların böyük təsiri olur. İnsan bəzi davranışları böyüklərindən öyrənə bilər. Amma bu, onun bütün həyatı boyu həmin davranışların əsiri olması demək deyil.

Çünki insan düşünə bilir.

Səhvini görə bilir.
Özünü dəyişə bilir.
Pis vərdişindən uzaqlaşa bilir.
Niyyətini düzəldə bilir.
İstəsə, öz içindəki mənəvi zəhəri təmizləyə bilir.

Ona görə də “mən belə doğulmuşam” deyərək hər davranışımıza bəraət qazandırmaq doğru deyil. İnsan yalnız necə böyüdüyü ilə deyil, böyüdükdən sonra özünü necə formalaşdırdığı ilə də tanınır.

Əgər niyyətimiz təmizdirsə, əlimizdəki imkanları xeyirə çevirə bilərik. Əgər niyyətimizdə kin, paxıllıq, tamah və başqasına zərər vermək varsa, ən gözəl neməti belə zəhərə çevirmək mümkündür.

İnsan həyatda hər gün özünü göstərən bir “seçim” qarşısındadır:
ya suyu südə çevirmək, ya da zəhərə.

Buna görə insanın ən böyük məsuliyyəti öz daxilinə nə yığdığını bilməsidir. Çünki insanın dili onun sözünü, əli onun əməlini, davranışı isə xasiyyətini və niyyətini göstərir.

Gəlin elə yaşayaq ki, bizdən sonra insanların yadında pisliyin izi yox, yaxşılığın izi qalsın. Niyyətimizi təmiz, xasiyyətimizi gözəl, əməlimizi faydalı edək.

Çünki eyni həyat hər kəsə verilə bilər, amma o həyatı nəyə çevirmək insanın öz seçimidir.

İçimizdəki niyyət gözəl olarsa, əlimizdəki dünya da gözəlləşər.

Milli Mənəviyyat müstəqil, beynəlxalq qəzetinin üzvü ,içtimai fəal Kamran Seyidzadə